Хархорины залуус

Цагаан ордон шинэ жилийн сүлд модоо засч эхэллээ. Обамагийн захиалгаар энэхүү мод сүндэрлэж байгаа бөгөөд 6 метр өндөртэй гэнэ.

Өвөрхангай аймгийн оюутан залуусын шинэ жил 12 сарын 12нû áÿìáà ãàðèãèéí 19:00 öàãò Ìîíãîëûí õàìãèéí òîì Metropolis night clubt  болно. Энэхүү шинэ жилийг Өвөрхангай аймгийн хөгжлийн төлөөх оюутны холбоо зохион байгуулж байгаа юм. Тиймээс Хархоринчууд бид юунд хоцрох билээ энэхүү шинэ жилд оролцú¸. Ýнэõ¿¿ ¿éë àæèëëàãààíû үеэр оны шилдэг îþóòàí залуусыг шалгаруулàõ òóë îþóòàí áîëîîä ãàðãàñàí àìæèëò, ñóðãàëòûí àëáààð áàòàëãààæñàí ä¿íãèéí õóóëáàðàà á¿ðä¿¿ëæ 96691267 äóãààðààð õîëáîî áàðüæ ºãíº ¿¿ . Хэрвээ та îðîõûã õ¿ñ÷ áàéâàë тах-аа 96691267 дугаар луу залгаж захиàлна уу?  Тахын тоо хязгаартай тул яаравчлаарай.

 Их Монгол улсыг үндэслэн байгуулагч Тэмүжин Чингис хааны нэр цолыг гуйвуулан буруу бичих явдал сүүлийн үед хавтгайрав. Монголын их хааны нэрээр нэрлэгдсэн зарим нэгэн хувийн их, дээд сургууль "Чингэс" гэсэн буруу хэллэгийг дэлгэрүүлэх үндэс суурийг тавьж өглөө.

  
    Энэ үйл хэрэгт хэвлэл мэдээллийн хэрэгслүүд идэвхитэй оролцож буй  нь тун харамсалтай. Монголын өдөр тутмын бараг бүх хэвлэлийн хуудаснаа Чингис гэж бус, харин "Чингэс" хэмээн буруу бичсээр байна. Нийгмийг гэгээрүүлэх, үнэн зөв мэдээллээр хангах үүрэгтэй сонин хэвлэлээр ийнхүү бичих нь өргөн олон нийтэд угаасаа "Чингэс" гэж бичдэг байсан юм болов уу гэсэн сэтгэгдэл төрүүлж байна.

    Бид түүхэнд Монгол төвийн байр сууринаас хандах хэрэгтэй бөгөөд их хааныхаа нэрийг уламжилж ирсэн байдлаар нь зөв бичих хэрэгтэй юм. Чингис хааны нэрийг дэлхийн улс орон бүрд өөр өөрөөр бичдэг бөгөөд тухайлбал, АНУ-д Genggis khan-Гэнгис хаан гэж бичдэгийг бид дагахгүй нь мэдээж.

    Монгол бичгээр туурвисан хамгийн эртний дурсгал болох 1225 онд сийлэгдсэн "Чингисийн чулууны бичиг"-т "Чингис хаан" гэж гардаг бол түүний дараахан 1228 онд зохиогдсон "Монголын нууц товчоон"-д мөн л "Чингис" хэмээн бичдэг. Чингис хааныг амьд ахуй цагт болон дөнгөж өнгөрөөд байхад нь бичсэн эдгээр түүхэн сурвалжид их хааны нэр цолыг үнэн зөвөөр бичсэн нь ямар ч эргэлзээгүй. Мөн Хубилай хааны зохиолгосон дөрвөлжин үсэг, Ойрадын Зая бандидын зохиосон тод үсгийн дурсгалуудад бүгд "Чингис" хэмээн нэгэн мөр бичсэн байдаг. Монголын хаад язгууртнууд яахин Их өвгийнхээ нэр цолыг буруу бичүүлэх билээ.

    Нилээд хожим XIX зууны дунд үест зохиогдсон зарим нэг түүхийн зохиолд "Чингэс" гэж уншихаар бичсэн байх боловч энэ нь үнэндээ Чингэс бус Чингис юм. Хуучны зарим бичээч "г", "х" зэрэг нумтай гийгүүлэгчийн арын "и" эгшгийг "э" мэт богино биччихдэг зуршилтай байсны улмаас тийнхүү "Чингэс" мэт бичсэнийг нь зарим хүн "Чингэс" гэдэг юм байна хэмээн эндүүрэх болжээ.      
Их Чингис хааныхаа цолыг гуйвуулан "Чингэс" хэмээн буруугаар бичиж байгаа нь наанаа "и" эгшгийг "э" эгшигээр сольсон зөв бичгийн дүрмийн багахан алдаа мэт харагдах боловч, цаанаа түүхэн хүний нэр цолыг гуйвуулан өөрчилсөн хэсэг хүмүүсийн буруу булхайг Монголын өргөн олон нийтэд түгээн дэлгэрүүлсэн, улмаар Монголын түүхийг гуйвуулсан хэрэг болж байна.

    Учир иймийн тул Их хааныхаа нэр цолыг уг язгуур байдлаар нь "Чингис" хэмээн зөвөөр бичиж эхлэхийг танай сониноор дамжуулан бүх сонин хэвлэлүүдэд уриалж байна.         

    доктор Ж.Гэрэлбадрах

Бvсгvйчvvддээ.
Навчисаа нємєрсєн модод шиг зуу зуун бvсгvй
Намар намрын гуниг тээн цонхон дээрээ зогсож байгаа
Над шиг залуус мянга мянгаараа хайр євєртлєєд
Намар дууссан гэж шивнэсээр очиж яваа

Хоног хугацаа єнгєрсєєр хавар ахиад л ирнэ
Хонгор минь битгий гунигла чи дахиад л дурлана
Яг минийх шиг дурлал сая саяараа ирж явахад
Яах нь вэ намайг, цонхон дээрээ хvлээх хэрэггvй...

Энхболдыг Ерөнхий сайд болоход Ганди сайд чагнуур бэлэглэв.
-Ганди сайд, та над юу өгчихөв өө?
-Мэдэхгүй ээ, намайг сайд болоход л хүн бэлгэнд өгсөн юм.
Гүндалай сонирхоод байгаа юм. Хэрэгтэй юм байж магадгүй. Найдвартай нь дээр танд байж байг.

Бидний амьдралд мєнгє гээч бараг бvхий хэмжvvр болсон энэхvv хэрэгслийн эрэлт хэрэгцээ єдєр ирэх тусам ихсэх болсон єнєєгийн нийгэмд хvн бvхэн сайн сайхан аж амьдрал, vр хvvхдийнхээ ирээдvйн тєлєє шаргуу хєдєлмєрлєн тvvнийхээ vр дvнд аль болох л их мєнгє олохыг эрмэлзэн дор бvрнээ л ажиллаж хєдєлмєрлєсєєр байна. Гэвч амьдралд мєнгє чухал ч амьдрал єєрєє мєнгє биш юм. Манай ухаант євєг дээдэс маань мэргэн оюунаа уралдуулан мєнгєний тухай хэлсэн олон сайхан сургамжит vгс нь vеэс vед дамжин vр хойч бидэндээ уламжлагдан ирсэн билээ. Тvvнтэй нэгэн адил урд хєрш Хятад улсын ард тvмний дунд тvгэн дэлгэрсэн мєнгєний тухай энгийн атлаа бас л бодууштай цєєн хэдэн зvйр vгсийг та бvхэндээ хvргэж байна.

Мєнгєєр байшин худалдан авч болох хэдий ч гэр бvлийг биш.

Мєнгєєр цаг худалдан авч болох хэдий ч цаг хугацааг биш.

Мєнгєєр ор худалдан авч болох хэдий ч амралт нойрыг биш.

Мєнгєєр ном худалдан авч болох хэдий ч мэдлэгийг биш.

Мєнгєєр эмч худалдан авч болох хэдий ч эрvvл мэндийг биш.

Мєнгєєр байр суурийг худалдан авч болох хэдий ч хvндэтгэлийг биш.

Мєнгєєр цус худалдан авч болох хэдий ч амьдралыг биш.

Мєнгєєр сексийг худалдан авч болох хэдий ч хайр дурлалыг биш.

Хүн амыг суурьшлын байдлаар нь хөдөө, хот гэж 2 ангилдаг. МУ-ын хөдөөгийн хүн амд тосгон/ хөдөөгийн суурин, / хот айлын хэлбэрээр малаа маллаж байгаа өрхүүдийг хамруулдаг. Өөрөөр хэлбэл хөдөөгийн хүн ам гэж хотдоо багтаагүй хүн амыг хэлнэ. Хөдөөгийн хүн амын ихэнх нь тосгонд байдаг. Тосгон нь 15000 хүртэлх хүн амтай хөдөө аж ахуйн үйлдвэр, зам тээврийн үүрэг давамгайлсан байдаг. Тосгоныг цэвэр хөдөө аж ахуйн үйлдвэр, уул уурхай давамгайлсан гэж ялгаж үздэг. 1997 онд нийт хүн амын 47,5%-г эзэлж байсан бол одоо 41%-г эзэлж байна. Хангайн бүсийн хөдөөгийн суурьшил нь хосолмол хэлбэртэй болсон. Хөдөөгийн хүн амыг суурьшлын хэлбэрээр нь байнгын суурингийн хүн ам, орон нутгийн нүүдэлчин малчид гэж хуваадаг. Хөдөөнгийн байнгын суурин гэдэгт нь албан ёсоор бүртгэгдсэн хөдөө маягийн суурин буюу сумын төв ба хөдөөгийн бус суурингууд хамрагдана. Орон нутгийн нүүдэлчин малчдын суурин хүн амын нутагшилтын 2 дахь хэлбэр буюу хагас суурьшилт, нүүдлийн мал аж ахуй эрлэгсдийн нутагшилт юм. Үүнд МАА хосолсон хот айлаараа бэлчээр ус даган улирлаар нүүдэллэн гэрт амьдардаг хүмүүс орно. Хөдөөгийн хүн амын байршилд газарзүйн орчин их нөлөөлөх бөгөөд нийт хөдөөгийн хүн амын 36,5 хувь нь дтд 1500-2000 м өндөрт амьдардаг бол 1000-1500м өндөрт 34 хувь нь нутагладаг байна. Хөдөө маягийн суурин нь хөдөө аж ахуйн чиглэлээр үйл ажиллагаа явуулдаг. Манай улсад 1997 оны байдлаар хөдөө маягийн 311 суурин газар байна. Мөн нийт хөдөөгийн хүн амын 34% нь хөдөөгийн сууринд амьдарч байхад үлдсэн хувь нь нүүдэлч малчид байна. Эдгээр бүх суурингуудын дотроос 500-1000 хүн амтай суурин нь хамгийн их буюу 144 байна. 1000-1500 хүн амтай суурин газар 71 байна. Орон нутгийн нүүдэлч малчид нь хот айлаараа бэлчээр ус даган улирлаар нүүдэллэн гэрт амьдарна. Малчидын нүүдэллэх хугацаа голдуу улирлаар боловч ямар зайд хаашаа нүүдэллэх нь хангай, говиосоо шалтгаалж харилцан адилгүй байна.